Corner Raporte

Raport mujor për të drejtat e njeriut në Republikën e Maqedonisë 10 Gusht 2009

Shtator  2009

1. NGJARJE PUBLIKE DHE SHKELJE TË PARIMEVE DEMOKRATIKE 

1.1. “Pishmanllëku” i MPB pas dy vitesh punë në propozim ligjin për procedurë penale!

1.2. “Eutanazia” Qeveritare e sektorit civil të Maqedonisë 

1.3. Autokracia në administratë!

1.4. Mekanizëm  Kombëtar Parandalues në ndryshimet e Ligjit për Avokatin popullor  

1.5. Ka ardhur koha që të ndërpritet me standardet e dyfishta në procedimin…

2. RASTE POLICORE DHE GJYQËSORE

2.1. Rasti i Tanja dhe Nace Gruevski

2.2. Mundësi për qasje për të dënuarit në ligjin për amnisti?!

3. SHKELJE TË TË DREJTAVE EKONOMIKE DHE SOCIALE

3.1. Rasti Dobrilla Krsteva

3.2. OPSH Gradski Apteki (Barnatoret e Qytetit)

----------------------------------------------------------------------------------

1. NGJARJE PUBLIKE DHE SHKELJE TË PARIMEVE DEMOKRATIKE

1.1. “Pishmanllëku” i MPB pas dy vitesh punë në propozim ligjin për procedurë penale!

Gjatë disa viteve të fundit punohet aktivisht mbi reformimin e sistemit të tërësishëm të drejtësisë ndëshkuese në Republikën e Maqedonisë. Ndryshimet më të mëdha parashihen për procedurën penale, ku, sipas shembullit të demokracive perëndimore braktiset koncepti inkuizitor i gjykatës aktive dhe aplikohet procedurë bashkëkohore akuzuese në të cilën barra e dëshmimit në tërësi kalon mbi prokurorinë publike. Me këtë gjykata do të jetë në pozitën e vendimmarrësit të pa anshëm, ndërsa procedura do të përshpejtohet në mënyrë të konsiderueshme. Gjatë përgatitjes së ligjit të ri u realizuan një varg hulumtimesh komparative për praktikat më të mira në botë dhe në Evropë, ndërsa në përgatitjen e tij ishin të kyçur një numër i madh i ekspertëve vendas dhe të jashtëm, si dhe njerëz nga praktika.

Në këshillimin që u mbajt në muajin shtator në Ohër, në të cilin morën pjesë edhe pjesëmarrës të Komitetit të Helsinkit u shfaq qëndrim skajshmërisht negativ i Ministrisë së punëve të brendshme (MPB) për elementet qenësore të vetë konceptit mbi të cilin është vendosur propozim ligji. Duket se MPB si shumë herë deri tani niset nga interesat e veta dhe nga reformat i pranon dhe e implementon vetëm atë që i përgjigjet.

Pas dy vjet punë në konceptin e ri të të drejtës ndëshkimore, i cili parasheh ndryshime drastike në rolin e prokurorit publik dhe heqjen e profilit të gjykatësve hetues, MPB reagon tani me vonesë në zgjidhjet e ofruara në Ligjin për procedurë penale. Kjo aq më tepër që përfaqësues të njejtë të MPB gjatë tërë kohës marrin pjesë në punën e komisionit, dhe deri tani nuk kanë bërë vërejtje në drejtim se si dhe ku të bëhet hetimi dhe procedura penale.

 Ideja e qendrave hulumtuese është që prokurorët publik në ekipin e vet të kenë një numër të caktuar inspektorësh që gjithmonë të mos jenë të varur nga MPB. Kjo do të  thotë se atëherë kur prokurori do ta merr lëndën, të mos jetë i detyruar ta kthejë në polici për shkak të kontrollimeve plotësuese, por të dhënat e nevojshme t’i grumbullojë vetë, gjë të cilën tani nuk ka mundësi ta bëjë, sepse thjeshtë nuk ka kapacitet për një gjë të tillë. Kështu prokuroria publike mbahet në varësi nga MPB, e cila për vetë i grabit autorizimet të cilat Kushtetuta ja ka besuar prokurorisë publike, për shkak se vendimin për përndjekje penale për një numër të madh rastesh në vend të prokurorisë e sjell policia. Domethënë bëhet fjalë për luftë për pushtet,  e jo për efikasitet të zmadhuar në luftën kundër kriminalitetit dhe korrupsionit. Nga ana tjetër, prokuroria aktive dhe me kuadro dhe teknikisht më mirë e pajisur bëhet mjet për kontrollimin e policisë në shoqërinë në të cilën e drejta duhet të mbizotërojë mbi politikën.

Arsyetimi i Ministrisë së punëve të brendshme se është kundër aplikimit të qendrave të posaçme hetimore me të cilat do të udhëheq prokuror, dhe ku do të punon një numër i caktuar i inspektorëve policor, dhe deklarimi se zgjidhjet e këtilla janë financiarisht të pa arsyeshme, se e prishin parimin e specializimit dhe se krijojnë dualizëm në përgjegjësinë në lidhje me hierarkinë, janë të pa qëndrueshme dhe ato është dashur të eksplikohen që në vetë fillimin e punës mbi këtë propozim ligj. Specializimi në polici nuk prishet me qendrat hetimore të prokurorisë, për shkak se bashkëpunimi i ngushtë i prokurorisë publike dhe i policisë është premisa e parë e konceptit i cili në pjesët tjera nuk ndryshon pothuajse asgjë në procedurën policore.

Përderisa midis PThP dhe MPB vazhdojnë polemikat shterpe për atë se kush dhe ku duhet të vendoset, harrohet në një segment mjaft të rëndësishëm të propozim – ligjit – e drejta në mbrojtje. Ne nuk na çudit ajo që MPB është e kënaqur me atë që mbrojtja është plotësisht e pa informuar për hetimet dhe mbahet anësh nga e tërë procedura paraprake. Një koncept bashkëkohor i drejtësisë penale patjetër duhet të jetë konzistent dhe i balancuar me kujdes midis tendencës për efikasitet në luftën kundër krimit dhe të drejtave të njeriut të të akuzuarve.

Vallë a e ka pyetur veten policia çka ndodh me të dëmtuarit dhe të drejtat e tyre? Në praktikën e deritanishme, të dëmtuarit kryesisht janë dëshmitarë memec të procedurës gjyqësore pa të drejtë që të marrin kopje nga proces verbalet e gjykimit. E drejta të marrin ekzemplar nga proces verbalet nuk parashihet as në propozim ligjin.

Të gjitha ato lëshime që janë konstatuar në praktikën e deritanishme, sa do që të duken të imëta dhe të parëndësishme ndikojnë në të drejtën e qytetarëve dhe patjetër që në këtë periudhë duhet të tejkalohen.

1.2. Autokracia në administratë!

Gjatë muajve të kaluar u votuan ndryshimet dhe plotësimet e Ligjit për nëpunës shtetëror, e në drejtim të administratës bashkëkohore, profesionale dhe efikase shtetërore në funksion të realizimit të të drejtave dhe lirive të qytetarëve, që do jetë e liruar nga ndikesat politike. Prapëseprapë, realiteti i vrazhdët me të cilën ballafaqohen të punësuarit në administratën shtetërore, nuk na jep mundësi të konkludojmë se ndryshimet dhe plotësimet do të kontribuojnë për ndryshime qenësore në këtë lëmi në drejtim të administratës jopartiake.

Në realitet, pothuajse për çdo ditë ballafaqohemi me vendime largimi nga puna, në procedurë në të cilën nuk respektohen as dispozitat themelore ligjore e as të drejtat elementare të njeriut.

Rast i paradokohshëm konkret ishin largimet nga puna i nëpunësve nga Komuna Shuto Orizari. Kryetari i Komunës së Shuto Orizarit në datën 15 qershor të vitit 2009 për me tepër nëpunës shtetëror të punësuar për kohë të pacaktuar, ka sjellë Vendime për pushim të marrëdhënies së punës pa afat largimi nga puna, për shkaqe ekonomike, organizative, teknologjike dhe strukturore.

Kundër vendimeve të këtilla, punëtorët e pa kënaqur i kanë parashtruar ankesë Komisionit pranë Qeverisë së Maqedonisë i cili vendos në shkallë të parë për çështjet nga marrëdhëniet e punës. Vendimet janë të ankimuara me deklarime për prapavijë partiake të aktit të këtillë, duke pasur parasysh faktin se menjëherë në vendet e njëjta të punës janë punësuar persona tjerë, por edhe për shkak të shkeljes së dispozitave ligjore të Ligjit për marrëdhënie pune të cilat në mënyrë të detajuar e rregullojnë materien e pushimit të marrëdhënies së punës pa afat pushimi (dhe kështu, deklarimet kanë të bëjnë me mos respektimin e nenit 72[1], nenit 75[2], nenit 76[3], nenit 95, 96, 97 dhe 98 nga LPM).

Parregullsitë gjatë sjelljes së vendimeve për largim nga puna i janë paraqitur edhe Inspektoratit shtetëror të punës, e duke pasur parasysh mos vendosjen nga ana e Komisionit të shkallës së dytë në afatin ligjor, palët kanë vendosur që të drejtat e veta t’i kërkojnë në gjykatë.

Ndërkohë, dhe si rezultat i deklarimeve për mos procedim nga ana e kompetentëve, Komiteti i Helsinkit për të drejtat e njeriut ju drejtua me shkresë Inspektoratit Shtetëror për punë dhe Komisionit të shkallës së Dytë.

Për fat të keq, Komisioni i Shkallës së Dytë “nuk ka arritur” t’i konstatojë shkeljet e bëra gjatë sjelljes së vendimeve për pushim nga puna, përveç se thjeshtë ka përshkruar ajo që është theksuar dhe arsyetimet njëlloj për të gjithë, madje, për shkak se ka qenë tejet e zënë me punë ka harruar që në vendime të caktuara t’i ndërrojë numrin e vendimit kundër të cilit është paraqitur ankesa. Pa kontrollimin e asaj që është theksuar, ankesat janë refuzuar si të pabaza. Nga ana tjetër Inspektorati Shtetëror i punës ka punuar në rastin më tepër se Komisioni, me ç’rast nga kontrollimi i bërë inspektoria në datën 30.06.2009 është përcaktuar se ka mungesa në procedurën, për shkak të të cilës ka sjellë vendim për shlyerjen e vendimeve të sjella. Informacionin prej një fjalie nga Inspektorati Shtetëror të punës e pranuam në datën 27.08.2009 (dy muaj pas vendimit të tij si rezultat i kontrollimit inspektorial), por edhe deri në momentin e përpilimit të këtij teksti, pothuajse 4 muaj Kryetari i Komunës as i zbatuar obligimet që i ka marrë nga inspektori, e as ka pasur ndërmend ta bëjë të njëjtën. 

Kështu, palëve ju mbetet e vetmja gjë që drejtësinë ta kërkojnë në gjyq, pa marrë parasysh që Inspektorati Shtetëror i punës i ka konstatuar shkeljet e dispozitave ligjore, kur kompetencat e tija “përfundojnë” aty, duke mos u mbajtur llogari nëse vendimet e tija zbatohen dhe pa ndërmarrje të masave për tejkalimin e kësaj gjendje.

Nga ana tjetër, vetë kryetari i komunës disa muaj pas marrjes së detyrës u paraqit në entin për punësim si udhëheqës i firmës private, gjë të cilën nuk e lejon Kodi zgjedhor, sipas të cilit i zgjedhuri, në këtë rast kryetar i komunës nuk  mund të jetë udhëheqës ose në ndonjë organ të menaxhimit të ndonjë firme, dhe edhe kjo e vë në pah veprimin e tij dhe mosrespektimin e ligjit.

Komiteti tanimë disa herë reagoi në lidhje me problemin e mos shfrytëzimit të të gjitha autorizimeve ligjore të cilat ju qëndrojnë në dispozicion organeve kompetente shtetërore, në drejtim të pengimit të shkeljeve të mëtejme të të drejtave të njeriut, shterjeve materiale dhe jomateriale të qytetarëve.

Me mënyrën e këtillë të procedimit jo vetëm të organeve më të ulëta, por edhe atyre më të larta shtetërore, seriozisht dyshojmë në përparimin e RM drejtë integrimeve evropiane, e posaçërisht jo drejtë sistemit të ri të vendeve të punës, sistemi i karrierës si dhe punësimi dhe avancimi i nëpunësve shtetëror në sajë të meritave, duke mos u shmangur ndikesat partiake. Për fat të keq, së pari na nevojitet reformë rrënjësore e administratës publike, që të mund të shpresojmë në zbatimin praktik të dispozitave ligjore për nëpunës shtetëror.

1.3. Mekanizëm  Kombëtar Parandalues në ndryshimet e Ligjit për Avokatin popullor

Gjatë muajit shtator u votuan dhe u botuan ndryshimet e Ligjit për avokat popullor. Të njëjtat janë pasuese të Protokollit Obsional ndaj Konventës kundër torturës dhe llojit tjetër të veprimit ose ndëshkimit mizor, jonjerëzor ose poshtërues, i cili është ratifikuar nga Kuvendi i RM në dhjetor të vitit 2008.

Në të vërtetë, ky Protokoll e parasheh themelimin e të ashtuquajturit Mekanizëm Kombëtar Parandalues me të cilin duhet të vendoset sistem i vizitave të rregullta në vendet ku personat janë privuar nga liria, e me qëllim të pengimit të torturës dhe llojit tjetër të sjelljes ose ndëshkimit mizor, jonjerëzor ose poshtërues.

Me këtë rast trupi i këtillë nënkupton përbërje nga ekspertë të caktuar, avokatë, mjekë, specialistë të ndryshëm, psikologë, psikiatër, punëtorë social, përfaqësues të OJQ dhe persona me përvojë të monitorimit të vendeve të paraburgimit.

Çdo shtet veç e veç vendos se në çfarë forme do të organizohet trupi  i tillë, por praktika njeh raste ku kjo është Zyra e Avokatit të Popullit, mandej i ashtuquajturi model “Ombucman plus” ku krahas Avokatit të popullit pjesë përbërëse e trupit është edhe Organizata nga sektori joqeveritar, ndërsa shtete të treta themelojnë trup tërësisht të ri për këtë qëllim. 

Prapëseprapë për të gjitha këto module karakteristike është nevoja nga inkludimi i të gjitha palëve të prekura në procesin e themelimit të trupit posaçërisht shoqëria civile, mandej transparencë e vetë procesit me çka do të garantohej kredibiliteti i mekanizmit parandalues, si dhe informimi i opinionit dhe punë e hapur me çka saktësisht do të ishin përcaktuar aktivitetet dhe vendet – lëndë të monitorimit.

Maqedonia me Ligjin për ratifikimin e Protokollit Obsional u përcaktua për zgjidhjen e cila është formë e përzier e modeleve Ombucman dhe Ombucman plus. Në të vërtetë, në nenin 4 të të njëjtit është e rregulluar se “Avokati i popullit i RM është caktuar të veprojë si mekanizëm parandalues kombëtar”. Por, “në bashkëpunim dhe në sajë të pëlqimit paraprak të Avokatit të popullit, organizatat joqeveritare të regjistruara në Republikën e Maqedonisë dhe organizatat të cilat kanë status të organizatave humanitare në RM, mund të ndërmarrin disa nga kompetencat e mekanizmit kombëtar parandalues.”

Edhe përkundër mungesës së transparencës gjatë vendosjes për modelin e mekanizmit parandalues, si dhe përcaktimit të pa mjaftueshëm të të njëjtit në Ligjin për ratifikimin e protokollit për të cilin nuk u pranuan vërejtjet e sektorit joqeveritar, tani as me ndryshimet e Ligjit për avokatin e popullit nuk jepet përgjigje në pyetjet nëse dhe në çfarë forme do të kyçet sektori joqeveritar, cila organizatë nga sektori civil, sipas cilave kritere do të vendoset për zgjedhjen e të njëjtës, cilët dhe sa ekspertë do kyçen dhe sipas cilave kritere do të zgjedhjen.

Përballë kësaj, ndryshimet e Ligjit për avokat të popullit përcaktojnë vetëm se “Avokati i popullit themelon sektor të veçantë për mbrojtje të qytetarëve nga diskriminimi dhe tortura dhe llojit tjetër të veprimit ose ndëshkimit mizor, jonjerëzor ose poshtërues,”[4] si dhe se i njëjti do të realizojë vizita të rregullta dhe të pa paralajmëruara në organet, organizatat dhe entet në të cilat liria e të lëvizurit është e kufizuar për të cilën gjë përgatit raport të veçantë[5].

Pa marrë parasysh se njëri nga kushtet për mekanizmin parandalues është që ai të jetë me të vërtetë i pavarur dhe se duhet të sigurohet kredibiliteti i tij në shoqëri dhe zgjedhja e caktimi i anëtarëve të të njëjtit duhet të jetë transparent dhe i hapur për vërejtje të opinionit, opinioni i Maqedonisë disponon vetëm me informacionin se aktet nënligjore të cilat me sa duket do t’i rregullojnë këto çështje do të miratohen brenda gjashtë muajve të ardhshëm.

Komiteti e përshëndet gatishmërinë e Avokatit të popullit që të bashkëpunojë me sektorin civil, por konsideron se është e nevojshme që ky angazhim të shndërrohet në dokument legjislativ për mos u lënë e njëjta vetëm në vullnetin e avokatit të popullit por do të mbështetet në kushte dhe kompetenca të përcaktuara qartë.  

Komiteti i Helsinkit edhe një herë do kishte dëshiruar të rikujtojë për rëndësinë dhe nevojën për themelimin e Mekanizmit Kombëtar Parandalues për monitorimin e vendeve për privim nga liria, i cili duhet të jetë me të vërtetë i pavarur, kompetent dhe efikas në mbrojtjen e të drejtave të njeriut, me qëllim të ngritjes së nivelit të të drejtave të njeriut në vend dhe me këtë edhe të përmbushjes edhe të obligimeve që janë marrë nga ana e shtetit. Prandaj apelojmë për transparencë dhe realizim të hapur të tërë procesit për sektorin civil, për të mos u sjellë në pyetje kredibiliteti i trupit të themeluar.

1.4. “Eutanazia” Qeveritare e sektorit civil të Maqedonisë

Si sheh Qeveria në sektorin e tretë, çfarë janë mundësitë për partneritet efektiv midis tyre, vallë a mund sektori civil i Maqedonisë të merr pjesë drejtpërdrejtë gjatë sjelljes së vendimeve të cilat i përcaktojnë politikat dhe në fund cilat janë mekanizmat për financim më efikas shtetëror të sektorit civil? Këto janë vetëm shumica e pyetjeve të cilat parashtrohen në kontinuitet kur bëhet fjalë për relacionin midis sektorit qeveritar dhe joqeveritar tek ne.

Edhe më konkretisht, qeveria e Maqedonisë nuk bën përjashtim nga ajo që Fondi Monetar Ndërkombëtar (FMN) e ka vërejtur në shumë shtete: “Hulumtimet tregojnë se qeveritë menaxhojnë keq me resurset, e risin pabarazinë dhe zvogëlohet kohezioni në shoqëri.”[6] Rritja e mosbarazive dhe zvogëlimi i kohezionit janë komponenta qendrore dhe të ndërlidhura mes vete të një qeverie e cila shfrytëzon potencë politike, për të shpërndarë të hyra dhe pasuri. Pa aftësia e qeverive për të siguruar zhvillim shihet shumë qartë edhe në paaftësinë që të sigurohet zvogëlimi i varfërisë në arritjen e rritjes ekonomike. Por, nëse duhet të kërkohet shkak themelor për këtë, ajo nuk është vetëm në disfunkcionalitetin e sistemit politik, e as në karakteristikat e ndërlidhura me sjelljen e elitave politike, por është në nivelin e ulët të “demokracisë së përbashkët” dhe para së gjithash – në mungesën e bashkëpunimit real dhe funksional me sektorin civil.

Për pjekurinë e shoqërisë civile në një shtet gjykohet edhe në sajë të gjendjes reale të organizatave joqeveritare, qëllimi i të cilave është që në një ose mënyrë tjetër të ndihmojnë për zgjidhjen e problemeve të rëndësishme për opinionin, e të cilat shteti dhe institucionet e saj nuk mund ti përfshijnë për shkak të mungesës së resurseve, prioriteteve tjera, mosinteresimit ose thjeshtë injorimit.

Përgjegjësitë e veçanta të sektorit të tretë në Maqedoni (në raport me ndërtimin e shoqërisë civile dhe lehtësimin e procesit të tranzicionit),  janë që komunikimi me institucionet e pushtetit të mbetet nevojë e përhershme. Krahas kësaj, në zhvillimin e sektorit të tretë në Maqedoni pikërisht raportet me institucionet i dhanë vijat më të mëdha karakteristike në fytyrën e sektorit civil të Maqedonisë. Në të njëjtën kohë mungesa e traditave të gjalla – në funksionimin e shoqërisë civile është pjesë e problemeve në raportet e OJQ me shtetin, e në një farë kuptimi mund të konsiderohet edhe për karakteristikë e cila është tipike për demokracitë e reja.

Nga kjo që u prezantua paraprakisht imponohet edhe pyetja për qëndresën ose cilat janë burimet legjitime të financimit të sektorit civil në Maqedoni? – Pra kështu, më pak para nga shteti, më pak para nga sponsorë privat të Maqedonisë (të cilët nuk janë shumë të disponuar të japin para, për të cilën gjë ka shkaqe) dhe (themelore) para nga donatorë të jashtëm.

Paratë të cilat shteti i ka dedikuar për zhvillimin e shoqërisë civile me të vërtetë janë me prefiksin se – “ju mbetet vetëm shpresa për tu kualifikuar në shpërndarjen e ardhshme të mjeteve”. Pa marrë parasysh se nuk dihet se sa janë ato në nivel vjetor, e as nuk dihet se sa organizata joqeveritare “luftojnë” për të njëjtat. Gjithsesi, përkrahje financiare marrin vetëm organizata për ne të panjohura për projekte të panjohura. Të tjerët mbeten vetëm me shpresën.

Se kjo është kështu flet edhe fakti që në konkursin e shpallur nga Ministria e financave në muajin shkurt për ndarje të mjeteve organizatave joqeveritare për  aktivitete të cilat duhet të realizohen deri në fund të vitit dhe në pajtim me këtë edhe paratë të shpenzohen deri në fund të vitit, paratë ende nuk janë ndarë. Meqë ende nuk ka kurrfarë përgjigje, mbetet dilema vallë a do të mbeten me rebalancin paratë për përkrahje; kur do t’i ndajë Qeveria paratë dhe cilave organizata; kur do realizohen këto aktivitete??? Këto janë pyetje të cilat me vete tërheqin fenomene shumëvjeçare të pa zgjidhura në këtë lëmi – si shpërndahen paratë nga buxheti shtetëror, cili kandidat është zgjedhur dhe me çfarë projekti, cilat janë prioritetet në financimin e programeve dhe sa janë të rëndësishme për shoqërinë e Maqedonisë. Dhe në fund, vallë a munden këto para dhe paratë të cilat në përgjithësi ndahen nga buxheti për sektorin civil ta sigurojnë ekzistimin e tij, i cili sipas supozimit duhet të jetë i pavarur.

 Por, kur nuk dihet me cilat dhe çfarë kritere është miratuar një projekt, e tjetri është refuzuar, kur aplikuesit nuk dinë pse konkurrenti ka qenë më i mirë se ai, kur shoqëria nuk e din çka përmbajnë projektet të cilat e kanë marrë pëlqimin, për shkak se për këtë nuk ka informacione, mbeten serioze dyshimet për ndershmërinë e intencave të qeverisë dhe lihet dyshimi për manipulime me këtë proces. Bëhet e qartë se në të vërtetë bëhet fjalë për sistem subjektiv, i cili ka për qëllim lehtë dhe pa dhembje ta vrasë sektorin civil të Maqedonisë.

1.5. Ka ardhur koha që të ndërpritet me standardet e dyfishta në procedimin …

Gjatë periudhës së kaluar pothuajse prej dy muaj ishim dëshmitarë të helmimit të fëmijëve në disa shkolla fillore, si dhe në pushimoren e fëmijëve në Lubancë. I përkrahim masat dhe përpjekjet e Ministrisë së shëndetësisë dhe të organeve tjera kompetente që janë ndërmarrë kundër personave përgjegjës për rastin e përmendur. Për fat të keq, na duhet të konstatojmë se nëse mënyra e këtillë e përmbushjes konsekuente të obligimeve dhe autorizimeve ligjore vijonte menjëherë pas rastit të parë e jo një muaj pas të njëjtit, me siguri nuk do të sillte deri në ndodhje të shumëfishtë të ngjarjeve të pa këndshme për shëndetin e fëmijëve, me efekt të caktuar të dëmshëm edhe për arsimimin e tyre.

Për këtë qëllim, i ftojmë organet kompetente që në mënyrë azhure të reagojnë gjatë çdo rasti të pa këndshëm, posaçërisht kur në pyetje janë fëmijët, në të njëjtën mënyrë në të cilën organet dhe institucionet shtetërore veprojnë për raste të cilat pozitivisht ndikojnë për rejtingun e tyre në opinion.

2. RASTE POLICORE DHE GJYQËSORE

2.1. Rasti i Tanja dhe Nace Gruevski

Komitetit të Helsinkit të Maqedonisë ju drejtuan z-nja Tanja Gruevska dhe z-ti Nace Gruevski, që kanë qenë të punësuar në ADOR “KJUBI” Makedonija.

Organi punëdhënës[7] ka sjellë Vendime për pushimin e marrëdhënies së punës të z-njës Tanja Gruevska dhe z-tit Nace Gruevski për shkak të ndryshimeve strukturore dhe organizative. Në vendimet është konstatuar se z-nja Tanja Gruevska i sigurohet pagesë të njëfishtë të pagesës për përcjellje në lartësi prej dymbëdhjetë neto rroga të cilat punëtori i ka realizuar gjatë muajit paraprak, ndërsa z-tit Nace Gruevski ti paguhet shuma prej neto rroge.

Të pakënaqur nga Vendimet, më 6 dhjetor të vitit 2004 dhe më 10 dhjetor të vitit 2004, z-nja Tanja Gruevska dhe z-ti Nace Gruevski i kanë deklaruar parashtresa Këshillit Drejtues. Parashtresa është refuzuar nga Këshilli Drejtues i ADOR “KJUBI” Makedonija si i pabazë.

Pas vendimit të tillë, z-nja Tanja Gruevska dhe z-ti Nace Gruevski kanë kërkuar mbrojtje gjyqësore të të drejtave të veta.

Gjykata Themelore Shkup II Shkup duke proceduar në lidhje me kërkesat e palëve, sjell vendim gjyqësor[8] me të cilën refuzohet kërkesa paditëse e palëve. Gjykata e Apelit Shkup, duke proceduar për ankesat e palëve sjell vendim gjyqësor[9] me të cilin ankesa e palëve merret në konsideratë, ndërsa vendimi gjyqësor i Gjykatës Themelore Shkup II Shkup e ndryshon. Me të njëjtin vendim gjyqësor miratohet kërkesa paditëse e paditësve, shlyhen vendimet e miratuara nga menaxherët e përgjithshëm të ADOR KJUBI Makedonija, Shkup, me të cilat paditësve u ka pushuar marrëdhënia e punës për shkak të ndryshimeve strukturore dhe organizative dhe Vendimet e Këshillit Drejtues dhe obligohet i padituri që t’i kthejë paditësit në punë dhe t’i radhit në vende pune në pajtim me përgatitjen e tyre profesionale. Vendimi gjyqësor është bërë i plotfuqishëm në datën 3 janar të vitit 2008, ndërsa përmbarues në datën 13 shkurt të vitit 2008.

Në sajë të vendimit përmbarues gjyqësor, z-nja Tanja Gruevska dhe z-ti Nace Gruevski, përmes përmbaruesit, kanë parashtruar urdhëresë për kthyerje në punë ose besim të punëve të cilat punëtori i ka punuar më përpara. Duke proceduar në sajë të ankesës, Gjykata Shkup II Shkup sjell vendim[10]  me të cilin parashtresa refuzohet. Duke proceduar në lidhje me ankesën e ADOR “KJUBI”, Gjykata e Apelit Shkup sjell vendim[11] me të cilin ankesa miratohet, vendimi ndryshohet, dhe konstatohet se me urdhëresën për përmbarim janë bërë parregullsi në përmbarimin, dhe për këtë shkak të gjitha veprimet e ndërmarra në sajë të urdhëresës ç’fuqizohen.

Në arsyetimin e këtij vendimi gjyqësor, Gjykata e Apelit thirret në nenin 104 nga Ligji për marrëdhënie pune i cili thotë: “punëdhënësi e ndërpret kontratën për punësim atëherë kur punëtori do ta mbush moshën 64 vjeçare dhe 15 vjet stazh pensional. Punëdhënësi, me kërkesë të punëtorit mund t’ia vazhdojë kontratën për punësim më së shumti deri në moshën 65 vjeçare, nëse me ligj nuk është përcaktuar më ndryshe”.

Argument kryesor i Gjykatës së Apelit për miratimin e këtij vendimi gjyqësor është fakti se ndërkohë pala Nace Gruevski e ka realizuar të drejtën për pension në sajë të moshës, ndërsa Tanja Gruevska është shfrytëzuese e pensionit invalidor.

Në periudhën prej një viti janë sjellë edhe dy vendime gjyqësore në Gjykatën Themelore[12] dhe vendim gjyqësor i Gjykatës së Apelit[13] në të cilat arsyetimi për refuzimin e urdhëresave të lëshuara nga përmbaruesi është tërësisht i njëjtë.

Të gjitha vendimet e theksuara gjyqësore thirren në nenin 104 nga Ligji për marrëdhënie pune, por është simptomatike se pse në asnjë rast nuk janë marrë parasysh dispozitat strikte nga Ligji për sigurim pensional dhe invalidor prej nenit 154 ku është paraparë “Shfrytëzuesit të pensionit, deri sa është në marrëdhënie pune ose përderisa kryen veprimtari me orar të plotë pune në Republikën e Maqedonisë ose punon në botën e jashtme, i paguhet 30% nga pensioni. Shfrytëzuesit të pensionit nga paragrafi 1 të këtij neni i cili e punon gjysmën e orarit të plotë të punës, i paguhet 50% nga pensioni, e për punë më pak se gjysma e orarit të plotë të punës, i paguhet 70 % nga pensioni.”

Në rastin konkret edhe krahas asaj që ekziston vendim i plotfuqishëm dhe përmbarues gjyqësor, por edhe dispozita të qarta ligjore të cilat e rregullojnë këtë çështje, palët nuk mund ta realizojnë të drejtën e vet, përkatësisht të gjejnë dalje nga labirintet gjyqësore në të cilat aktualisht janë ngujuar.

Komiteti i Helsinkit për të drejtat e njeriut i Republikës së Maqedonisë është seriozisht i brengosur për shkak të gjendjes kaotike në gjyqësinë dhe për aplikimin selektiv të dispozitave ligjore (mos zbatimin e dispozitave nga Ligji për sigurim pensional dhe invalidor), përkatësisht sjelljes së vendimeve gjyqësore të cilat drejtpërdrejtë bien ndesh me dispozitat ligjore e me këtë vihet nën pikëpyetje edhe respektimi dhe mbrojtja e të drejtave të njeriut. Komiteti sinqerisht shpreson se vendimi gjyqësor do të zbatohet ndërsa shkelja e bërë e të drejtave të palëve do të mënjanohet, e njëkohësisht palës i vë në pah që drejtësinë ta kërkojë para Gjykatës Evropiane për të drejtat e njeriut në Strasburg.

2.2. Mundësi për qasje për të dënuarit në ligjin për falje?!

Një grup më i madh i personave të dënuar me shkrim u ankuan në, siç shkruajnë, bashkëpunimin e keq midis institucionit Ministri e drejtësisë dhe President i Republikës së Maqedonisë në lëmin e procedurës për falje.

Nga ana e një grupi të të dënuarve u informuam se prej rreth tanimë dhjetë muaj i kanë parashtruar lutje për falje Presidentit të Republikës së Maqedonisë, në pajtim me dispozitat e Ligjit për falje, me arsyetim  se i kanë përmbushur kushtet për aplikimin e të njëjtit institut. Kërkesat e parashtruara në gjykatat kompetente, ata i janë dërguar në kohë Ministrisë së drejtësisë. Pengesa e parë me të cilën kërkesat e tyre për falje janë ndeshur është, siç theksojnë kërkuesit, kërkesat e tyre ministria e drejtësisë nuk ja ka përcjellë Presidentit të Republikës së Maqedonisë, si organ kompetent i cili duhet të procedojë për kërkesat e parashtruara.

Kërkuesit konsiderojnë se në veprimin e këtillë ka tendencë, anshmëri dhe pa ligjshmëri, me çka të njëjtit janë penguar në realizimin e të drejtës së tyre të garantuar kushtetuese. Njëkohësisht, personat e dënuar theksojnë se duke mos ju zgjidhur kërkesa veç më e parashtruar për falje, ata janë penguar që sërish të parashtrojnë kërkesë të re për falje.

Komiteti i Helsinkit i informoi të dy organet kompetente dhe kërkoi që t‘i dërgohen përgjigje zyrtare.

Nga Presidenti i Republikës së Maqedonisë, u kërkua të na informojë: sa kërkesa për falje janë parashtruar gjatë vitit 2008 (sa prej tyre janë parashtruar nga vetë të dënuarit, dhe sa prej tyre janë iniciuar në sajë të detyrimit zyrtar nga ana e ministrit të drejtësisë); sa nga kërkesat e parashtruara janë zgjidhur (sa pozitivisht dhe sa negativisht); dhe sa nga kërkesat e parashtruara nuk janë zgjidhur, përkatësisht për të njëjtat aspak nuk është proceduar, për të cilën gjë na informuan edhe vetë të dënuarit – se janë penguar në mundësinë që të parashtrojnë kërkesë të re për falje për shkak të mos zgjidhjes së kërkesës paraprake, e me këtë rast duke e pasur parasysh nenin 6 paragrafin 2 nga Ligji për falje.

Nga Ministria e drejtësisë u kërkua që të na informojnë sa kërkesa për falje, gjatë vitit 2008, janë parashtruar nga vetë të burgosurit (ose kushërinjve të tyre, në pajtim me nenin 2 paragrafi 2 nga Ligji për falje) dhe sa kërkesa janë parashtruar nga ministri i drejtësisë në sajë të obligimit zyrtar, në pajtim me nenin 2 paragrafi 3 i të njëjtët ligj. Njëkohësisht nëse është e mundshme të informohemi për: sa kërkesa për falje janë parashtruar gjatë vitit 2008; sa kërkesa për falje i janë përcjellë nga ana Juaj Presidentit të Republikës së Maqedonisë; në sa kërkesa Ju keni dhënë propozim pozitiv e në sa propozim negativ; dhe sa nga kërkesat e parashtruara nuk janë zgjidhur, përkatësisht për të njëjtat aspak nuk është vepruar, për të cilën gjë na informojnë edhe vetë të dënuarit – se janë të penguar në mundësinë që të parashtrojnë kërkesë të re pa u zgjidhur kërkesa paraprake, e më këtë rast duke e pasur parasysh nenin 6 paragrafi 2 i Ligjit për falje.

Për fat të keq, edhe përkundër letrave dhe urgjencave[14] të shumta të dërguara organeve kompetente, Komiteti i Helsinkit nuk morri përgjigje kthyese nga ana e tyre. Pyetja e cila parashtrohet – “Si deri në implementimin e të drejtës për falje, të paraparë në nenin 1 dhe 2 të Ligjit për faljei?”, për fat mbeti pa përgjigje. Më vështirë prapëseprapë kaluan vetë të burgosurit. Ata mbetën pa mundësinë që ta përdorin të njëjtën të drejtë[15], për shkak se atyre nuk ju përgjigjet me vendim me shkrim për lutjen paraprakisht të parashtruar (neni 6 paragrafi 2[16]). Ata kështu janë në një rreth vicioz, ke të drejtë të kërkosh, por nuk merr përgjigje me shkrim, pas së cilës të shkurtohet e drejta të parashtrosh kërkesë të re, për shkak se nuk ke vendim me shkrim. E kjo ndodh kështu, sepse siç shihet dikush harron ta kryejë obligimin e vet punues – të shkruajë vendime me shkrim për refuzimin e kërkesës.

Komiteti i Helsinkit shfaq keqardhje që pohimet e të dënuarve edhe kësaj radhe dëshmohen se janë të sakta dhe se të njëjtëve rruga për zbatimin dhe realizimin e të drejtave të tyre ligjërisht të garantuara, u është penguar nga askush tjetër por pikërisht nga organi kompetent shtetëror, i cili në realitet duhet të paraqesë garantues për këto të drejta.

3. SHKELJE TË TË DREJTAVE EKONOMIKE DHE SOCIALE

3.1. Rasti Dobrilla Krsteva

Z-nja Dobrilla Krsteva na informoi se i ka parashtruar kërkesë[17] Ministrisë së financave për denacionalizimin e pronës së patundshme, pronë në të cilën është e kyçur edhe PK. nr. 264 numri i ri 2683.

Komisioni për vendimmarrje për kërkesat për denacionalizim për komunat Karposh dhe Çair duke vendosur në lidhje me kërkesën e palëve sjell vendim me të cilin kërkesën e palëve miratohet pjesërisht, mirëpo kërkesa për kthimin e parcelës me PK. nr. 264 përkatësisht PK. 2683 refuzohet me arsyetimin se pas mbikëqyrjes së bërë në vend nga ana e organeve kompetente është konstatuar se bëhet fjalë për tokë të ndërtuar ndërtimore dhe se e njëjta nuk mund të jetë lëndë e kthyerjes reale.

Pala, e pakënaqur nga vendimi i këtillë i ka paraqitur ankesë komisionit qeveritar të shkallës së dytë, por ndërkohë Ministria e transportit  - sektori për dokumentim dhe menaxhim të tokës ndërtimore sjell vendim për transformimin e të drejtës për shfrytëzimin e truallit ndërtimor në të drejtë të pronësisë në sajë të pronësisë së mëparshme për parcelën kontestuese, në emër të ShA “Plastika” për përpunimin e masave plastike - Shkup.

Komitet i Helsinkit pas analizës së detajuar të kësaj lënde konstatoi se transformimi është bërë në kundërshtim me nenin 50 paragr. 1  dhe  2[18] nga Ligji për tokë ndërtimore (Gaz. Zyrtare nr. 53/2001), për shkak se ShA “Plastika” nuk e ka pasur  cilësinë e pronarit të mëparshëm në periudhën kur toka është nacionalizuar. Njëkohësisht, vendimi është në kundërshtim me Rregulloren[19] për mënyrën dhe kushtet për transformimin e të drejtës për shfrytëzimin e tokës ndërtimore në pronësi të Republikës së Maqedonisë në të drejtë për pronësi ose të drejtë të qiramarrjes afatgjate, ku qartë është theksuar se kërkuesi i transformimit është i obliguar të parashtrojë dëshmi me të cilën konfirmohet cilësia e pronarit të mëparshëm ose dëshmi për trashëgim nga pronari paraprak.

Vendimi i miratuar nga Ministria për transport dhe lidhje nuk përmban as përshkrim të truallit ndërtimor që është lëndë e transformimit në pajtim me segmentin nga plani urbanistik ose projekti urbanistik, që ligjërisht paraqet pjesë e obligueshme nga vendimi për transformim.

Prokuroria shtetërore e Republikës së Maqedonisë[20] i ka parashtruar propozim Ministrisë për shpalljen e vendimit si të pavlefshëm dhe ka kërkuar përsëritje të procedurës për transformim, të cilët e informojnë Prokurorinë Shtetërore se do ta presin rezultatin e procedurës së filluar gjyqësore dhe pas marrjes së vendimit gjyqësor do të qasen ndaj vendosjes për propozimin.

Megjithëse Komiteti i Helsinkit në disa raste ju drejtua Ministrisë për transport dhe lidhje me kërkesë për informacione për këtë lëndë dhe si i njëjti do të vendoset, duke e marrë parasysh faktin se vendimi gjyqësor tanimë është miratuar, hasëm në HESHTJE nga ana e tyre.

Komiteti i Helsinkit pyet veten nëse HESHTJA dhe sjellja pasive nga ana e Ministrisë kompetente dhe mos ndërmarrja e veprimeve përkatëse në lidhje me propozimin e Prokurorisë Shtetërore do të thotë mbyllje me qëllim të syve para shkeljeve të ligjit dhe para fshehjes së parregullsive të bëra. Komiteti mbetet me shpresë dhe pritje se ky rast më në fund do ta fitojë ç’thurjen e vet, parregullsitë do të mënjanohen, normat ligjore do të respektohen në tërësi, ndërsa organet kompetente do të qëndrojnë në mbrojtjen dhe rruajtjen e të drejtave të palës.

3.2.  OPSH Gradski Apteki (Barnatoret e Qytetit)

Me vendimin e Qeverisë së Republikës së Maqedonisë dhe Vendimin e OPSH “Gradski apteki” (Barnatoret e qytetit) – Shkup është bërë privatizimi i plotë i OPSH “Gradski apteki”- Shkup. Me marrëveshjen fillestare për shitje, krahas letrave pjesëmarrëse (aksioneve) të të punësuarve prej 5% dhe prej 20% hyjnë edhe letrat pjesëmarrëse të kompanisë Allkalloid SHA Shkup me 25%, të Farma Korp SHPK Shkup 25% dhe të Zegin SHPK 25%.

Në pajtim me nenin 18 paragrafi 1 pika 2 nga Ligji për mbrojtjen e konkurrencës, koncentrimi konsiderohet se bëhet kur ndryshimi në kontrollimin në baza afatgjate është rezultat i të drejtës së fituar nga një ose më tepër persona, të cilat kontrollojnë më së paku një ndërmarrje ose nga një deri më shumë ndërmarrje përmes blerjes së letrave me vlerë ose pronë me marrëveshje ose në mënyrë të përshkruar me ligj, në kontroll të drejtpërdrejtë ose të tërthortë të ndërmarrjes së plotë ose të pjesëve të një ose më tepër ndërmarrjeve.

Në rastin e blerjes së letrave pjesëmarrëse (letrave me vlerë) në OPSH “Gradski apteki”  nga ana e Allkalloid ShA Shkup, Farma Korp Shkup dhe Zegin SHPK Shkup, ata janë fituar me kontroll  mbi OPSH “Gradski apteki” Shkup, në sajë të marrëveshje të datës 1 qershor të vitit 2006, është bërë koncentrimi, ndërsa blerësit e letrave pjesëmarrëse janë pjesëtarë në koncentrimin.

Në pajtim me nenin 16 paragrafi 1 pika 3 nga i njëjti ligj, pjesëmarrësit në koncentrimin janë të obliguar ta informojnë Komisionin për mbrojtjen e konkurrencës nëse pjesëmarrja në tregun të njërit nga pjesëmarrësit është më tepër se 40% ose pjesëmarrja e tërësishme e pjesëmarrësve në tregun është më tepër se 60%.

Në sajë të të dhënave të këtilla është përpiluar Listë – Pasqyrë e datës 29.11.2006. Pasqyra i përmban të ardhurat për çdo barnatore, si dhe të ardhurat e përgjithshme të institucionit nga 124 barnatore. Në sajë të të hyrave të realizuar ana e Zegin SHPK Shkup, është përllogaritur se pjesa e tij e tregut në tregun relevant është 41.96% (e rrumbullakësuar në 42%).

Në pajtim me nenin 13 paragrafi 3 nga Ligji për mbrojtje të konkurrencës, supozohet se një ndërmarrje ka pozitë dominonte në tregun relevant nëse pjesëmarrja e tij në tregun relevant është më tepër se 40%, vetëm nëse ndërmarrja  nuk e dëshmon të kundërtën.

Në sajë të këtyre shkaqeve, është sjellë Vendim me të cilin firmës ZEGIN SHPK Shkup i urdhërohet që pjesëmarrjen e fituar prej 25% në OPSH “Gradski apteki” (Barnatoret e qytetit) – Shkup ta shesë në afat prej një viti për shkak të vendosjes së gjendjes së tregut e cila ka ekzistuar para koncentrimit.

Me Vendimin gjyqësor të Gjykatës Administrative të miratuar që në datën 21.01.2009 më në fund ka përfunduar procedura për ankesën e parashtruar nga ana e ZEGIN SHPK Shkup dhe është konfirmuar Vendimi me të cilin i urdhërohet që pjesën e përfituar prej 25% në OPSH “Gradski apteki” (Barnatoret e qytetit) – Shkup ta shesë në afat prej një viti për shkak të vendosjes së gjendjes së tregut e cila ka ekzistuar para koncentrimit dhe të mos i kryejë të drejtat menaxhuese, përkatësisht votuese të cilat rrjedhin nga pjesa e përfituar, duke llogaritur nga dita kur vendimi është bërë përfundimtar. Për fat të keq, deri sot as që shihet shitja e letrave pjesëmarrëse, dhe me këtë edhe zgjidhje e situatës kontestuese në të cilën gjenden OPSH “Gradski apteki” dhe jemi dëshmitarë të sjelljes inerte të organeve kompetente të cilët në çfarë do qoftë mënyre do të mund të ndihmonin për ç’thurjen e tërë situatës.

Pa marrë parasysh që rregullisht bëhen inspektime dhe deri në këtë moment rrogat e të punësuarve janë paguar, kjo është larg nga zgjidhja e problemit. Nevojitet restartimi urgjent i punës së organizatës, e kjo mund të bëhet vetëm nëse mundësohet furnizimi me barnat e nevojshme dhe mjetet tjera për punë.

Nga raporti i dy bashkëvepruesve, për fat të keq mund të konkludohet se asnjëri prej tyre nuk është i interesuar për shpëtimin e OPSH “Gradski apteki”.

Komiteti i Helsinkit i fton edhe Qeverinë edhe organet kompetente që në afat sa më të shkurtër t’i ndërmarrin hapat përkatëse në drejtim të pengimit të fundosjes së OPSH “Gradski apteki”, në kohën kur kjo ende është e mundshme dhe të rruhen vendet e punës së të punësuarve.

--------------------------------------------------------------------------------

[1] “Nëse punëdhënësi e pushon marrëveshjen për punë, është i obliguar ta deklarojë bazën e pushimit nga puna, të përcaktuar me ligj, marrëveshje kolektive dhe akt të punëdhënësit dhe ta dëshmojë qëndrueshmërinë e shkakut i cili e arsyeton pushimin nga puna”.

[2] “(1) Pushimi i marrëveshjes për punësim patjetër duhet t’i dorëzohet palës kontraktuese, të cilës i pushon marrëveshja për punësim. (2) Pushimi i marrëveshjes për punësim punëdhënësi, sipas rregullës, është i obliguar t’ia dorëzojë personalisht punëtorit në lokalet e punëdhënësit, përkatësisht në adresën në të cilën jeton, përkatësisht vendqëndrimin prej ku punëtori çdo ditë vjen në punë.

[3] “Punëdhënësi është i obliguar në rast të shlyerjes së marrëveshjes për punësim për shkaqe afariste të kontrollojë nëse është e mundshme ta punësojë punëtorin me kushte të ndryshuara ose në punë tjera, përkatësisht nëse është e mundshme punëtori ta rrumbullakësojë kualifikimin, përkatësisht të rikualifikohet për punë tjetër. Nëse ekziston kjo mundësi, punëdhënësi punëtorit i ofron kontraktimin e marrëveshjes së ndryshuar për punësim”.

[4] Neni 5 nga Ligji për ndryshimin dhe plotësimin e Ligjit për avokatin e popullit, Gazeta Zyrtare e RM, nr. 114 e datës 14.09.2009 

[5] Neni 3 nga Ligji për ndryshimin dhe plotësimin e Ligjit për avokatin e popullit, Gazeta Zyrtare e RM, nr. 114 e datës 14.09.2009

[6] Social Development Notes. Participatory Approaches to Country Assistance Strategies: Lessons from Africa

[7] Menaxherët kryesor të ADOR Kjubi dhe Këshilli drejtues. 

[8] Vendim gjyqësor P. nr. 3711/02 si numër i vjetër, përkatësisht RO.nr. 129/07 si numër i ri, të datës 28.02.2007.

[9] Vendim gjyqësor RSZH. Nr. 1994/07 të datës  03.01.2008 .

[10] Vendimi PPNI. nr. 446/08 i datës 21.08.2008.

[11] Vendimi  ROZh. nr. 1629/08 i datës 21.10.2008 .

[12] Vendimi gjyqësor i Gjykatës Themelore Ids. Pk. nr. 100/09 i datës 19.06.2009 .

[13] Vendimi gjyqësor i Gjykatës së Apelit ROZh. nr. 1195/09 i datës 09.07.2009 .

[14] Shkresa të dërguara në datën 13.04.2009, datën 30.06.2009 dhe datën 16.09.2009

[15] Pa marrë parasysh se procedura për flaje është urgjente (neni 4)

[16] Neni 6

Lutja për falje mund sërish të parashtrohet pas kalimit të tre muajve nga dita e vendimit të miratuar pas lutjes paraprake, kur është shqiptuar dënimi me burg ose burg për të mitur në kohëzgjatje prej një viti pas kalimit të gjashtë muajve, kur dënimi i shqiptuar është mbi një vit  deri tre vjet, dhe kur është shqiptuat dënim më i lartë prej tre vjet, pas kalimit të një viti.

[17] Kërkesa  DN. nr. 19-08-415/02 e datës 23.09.2002 

[18] Neni 50 “Shfrytëzuesve të tokës ndërtimore në sajë të pronësisë së mëparshme të tokës, e drejta për shfrytëzim shndërrohet në të drejtë të pronësisë të tokës ndërtimore, me parashtrimin e kërkesës nga ana e shfrytëzuesit, e në sajë të kërkesës Ministria e transportit dhe e lidhjeve sjell vendim për transformimin e kësaj të drejte.

Shfrytëzuesit në sajë të pronësisë së mëparshme në kuptim të paragrafit 1 të këtij neni janë personat të cilët kanë qenë pronarë të tokës në ditën kur toka është nacionalizuar......“

[19] Nenet 3 dhe 4 

[20] Shkresa JP nr. 03-117/07 e datës 14.03.2007


Twitter Facebook
Normal_banner-free-sq Normal___________alb Normal_banner-lgbti Normal_banner-ws-sq Normal_screenshot_2017-10-24_13.29.57